على زمانى قمشه اى
400
هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )
حركات ( تغييرات ) بشمار مىآيد . فلكهاى تودرتوى آسمان تحت تأثير فلك نهم - بالاترين فلك - از شرق به غرب مىچرخند و سرعت حركت هر فلك به فاصلهء آن تا فلك نهم بستگى دارد . فلك هشتم يا فلك ثوابت كمترين فاصله را با فلك نهم دارد و سرعت آن از همه بيشتر است ؛ هر 24 ساعت يك دور كامل مىچرخد . فلكهاى درونىتر براثر تأثيرپذيرى كمتر از فلك بيرونى ، كندتر حركت مىكنند ، و منشأ مشاهدهء حركت رجوعى نيز همين است . در اين نظام ، هر فلك قطب جداگانهاى دارد و قطب هر فلك نسبت به قطب فلك بالاتر داراى انحراف است . فلكها از يكسو در مسير روزانهء خود حركت مىكنند و ازسوىديگر به دور محور خود مىچرخند . با تركيب اين دو حركت ، حركت لولبى پديد مىآيد كه طى آن سيارات به شمال و جنوب منحرف مىشوند . به اين ترتيب ، در نظام نجومى بطروجى ، بىنظمى ظاهرى مشهود در حركت سيارات ، بدون نياز به فلكهاى خارج مركز و تدوين توجيه مىشود . بهعلاوه ، بطروجى ترتيب سيارات را كه در نظام بطلميوس به قرار ماه ، عطارد ، زهره ، خورشيد ، مريخ و غيره بود بهصورت ماه ، عطارد ، خورشيد ، زهره ، مريخ و غيره مىآورد ، كه در اين صورت ، خورشيد پايينتر از زهره قرار مىگيرد . وى ازآنرو اين ترتيب را اختيار كرد كه عبور زهره از برابر خورشيد هيچگاه مشاهده نشده بود . او همچنين معتقد بود كه عطارد و زهره ، بر خلاف ماه ، از خورشيد نور نمىگيرند ، بلكه خود منبع نورند . [ بطروجى درعينحال به مشكلات موجود در نظام نجومى خود ، مثلا در موضوع اختلافنظر كه با افلاك متحد المركز قابل توضيح نيست ، آگاه بود ] . نظام نجومى بطروجى تأثير زيادى بر اروپاى قرن هفتم / سيزدهم گذاشت . ويليام ، اخترشناسى انگليسى ، از او نقل قول كرده است و گروستست ، با تكيه بر